LIR NL overzichtIr. Wijbren Epema, de voormalig directeur van het Waterschap Alblasserwaard Vijfheerenlanden, heeft ons op 9 mei 2017 inhoudelijk bijgepraat over dit onderwerp. Uit het verhaal wordt duidelijk waarom het huidige Waterschap Rivierenland haast maakt met de plannen voor een dijkversterking. In 2014 is er een nieuwe veiligheidsstudie verschenen (VKN Veiligheidskaart van Nederland PDF, 21 MB. afbeeldingen op deze pagina komen uit dit rapport) waaruit blijkt dat voor het hele gebied van het Waterschap Rivierenland de berekende risico’s groot zijn in vergelijking tot andere Nederlandse dijkringen. Voor Gorinchem gaat het om de dijkringen 43 en dijkring 16. Dijkring 16 is het gebied van de Alblasserwaard en Vijfheerenlanden, waarin de binnenstad van Gorinchem, Gorinchem-West en de Lingewijk liggen. De situatie van Oost-Gorcum is anders dan de rest van de gemeente, want het ligt in dijkring 43. Oost-Gorcum is het laagste punt van de omvangrijke Tielerwaard, dat betreft Gelderse gebied Beneden Linge ten zuiden van de Linge en de huidige Diefdijk.

Vragen

De VKN-studie, maar ook een aantal veranderde omstandigheden sindsdien, leiden tot vragen die we als KBG-OG zouden willen stellen aan het waterschap. Deze vragen betreffen alle 3 de veiligheidslagen beschreven in de VKN-studie:

  1. Preventie betreft de reeds in gang gezette dijkversterkingen. Zijn er belangrijke wijzigingen in de gebruikte variabelen voor de risicoberekening uit VKN 2014? Hoe zou het risico voor Oost-Gorcum veranderen door een (denkbeeldige) nieuwe Diefdijk voor het laagste deel van het oude waterschapsgebied van de Beneden Linge tussen bijvoorbeeld Spijk en Vuren?
  2. Gevolg beperkende maatregelen zoals ruimtelijke ordening en inrichting. Dit betreft ook de werking van de Dalemse Overlaat en de Diefdijk (inclusief de in het verlengde daarvan gelegen Zuiderlingedijk). Zijn deze nog actueel? Wat betekenen deze in risicotermen?
  3. Rampenbeheersing en evacuatie. Zijn de moderne communicatiemiddelen van invloed op de mogelijkheden tot beperking van slachtoffers en schade? Zit dat in de berekeningen? Hoe staat het met de operationele inzetbaarheid van Dalemse Overlaat en de bestaande Diefdijk?

Beantwoording van deze vragen betreft weliswaar een nationale kwestie voor het hele waterschap Rivierenland, die druk werkt aan verbeteringsplannen op het moment. Het is echter ook een verantwoordelijkheid van de gemeente Gorinchem. Daarom dat we inmiddels in contact zijn met de gemeente om gezamenlijk een antwoord te vinden op de bij ons levende vragen.

Bijzondere situatie Oost-Gorinchem

De bijzondere omstandigheden voor Oost-Gorinchem hebben zowel betrekking op de toegenomen overstromingskansen als de mogelijke effecten in termen van het aantal getroffenen en de omvang van de schade. Wij denken aan:

  • De groei van de bevolking door de recente uitbreidingen in Oost-Gorcum zijn voor zover wij weten niet betrokken bij de berekeningen van VKN uit 2014
  • Dat is ook zo voor de groei van economische activiteiten op de industrieterreinen in dit gebied
  • De effecten van de klimaatopwarming zijn nog moeilijk te voorzien.
    De lage ligging van Oost-Gorcum waardoor er in de diverse scenario’s (VKN onderscheid er 64) het risico bestaat op een vrij aanzienlijke schade in Oost-Gorcum.
  • Bij de scenario’s van overstromingskansen zijn er primaire en secundaire waterkeringen betrokken over een totale lengte van 200 tot 300 kilometer
  • De Dalemse Overlaat en Diefdijk zijn gevolg beperkende maatregelen uit een ver verleden waarvan de operationeel inzetbaarheid op het moment voor ons niet duidelijk is.

RKxGDit alles is van invloed op de (overstromings-)kansen en de gevolgen daarvan in termen van slachtoffers en schade. Risico’s bestaan uit het vermenigvuldigen van de Kans en het Gevolg (R = K x G). De Klankbordgroep Oost-Gorcum heeft behoefte aan een beter inzicht in de risico’s en de berekeningen daarvan. Wij hopen dat de gemeente Gorinchem dat eveneens inziet en samen met ons werkt aan een beter inzicht in deze materie. Wij denken dat er ook een directe aanleiding is voor een grotere betrokkenheid bij dit onderwerp van de gemeente Gorinchem. De hier besproken dreiging is zeker niet continue. Hoge waterstanden van de rivieren doen zich maar zeer incidenteel voor en laten zich ook steeds beter voorspellen. In de meeste gevallen (scenario’s) dat het mis gaat is dat tijdig bekend en zal ook de stijging van het water redelijk geleidelijk gaan. Een goed rampenplan en de huidige communicatiemiddelen maken het in hoge mate waarschijnlijk dat er bij een ramp niet of nauwelijks directe slachtoffers zullen zijn. Dat vereist een goed rampenplan ook van de gemeente Gorinchem, waar we hopen in de komende tijd een beter inzicht in te krijgen.

Dijkring 16:

dijkring 16(uit: VKV-rapport, pagina 73)

Het landschap en de dijken van dijkringgebied 16 zijn ontstaan in de 13e eeuw. De Alblasserwaard, en in mindere mate de Vijfheerenlanden, vormen met de brede boezemvaarten, de talrijke molens en de gaaf bewaarde molengangen een oerhollands landschap. De oorspronkelijke ontginnings- en verkavelingstructuur van het gebied, het daarbij behorende watersysteem en tal van kenmerkende elementen, zoals tiendwegen, kaden, dijken, eendenkooien, waardevolle boerderijen en langgerekte dubbele bebouwingslinten zijn goed bewaard gebleven.

De Alblasserwaard en de Vijfheerenlanden zijn sinds het begin van de bedijkingen meermaals getroffen door overstromingen als gevolg van dijkdoorbraken. De laatste maal dat dit gebeurde was bij de stormramp van februari 1953.
Grote delen van het gebied kwamen onder water te staan. Na 1953 zijn diverse verbeteringsmaatregelen genomen.

Dijkring 43:

(uit: VKV-rapport, pagina 101)

dijkring 43Dijkringgebied 43 ligt ten oosten van dijkringgebied 16 (Alblasserwaard en de Vijfheerenlanden) en wordt van dit gebied gescheiden door de Diefdijk. Deze dijk, die tevens de scheiding vormt tussen de provincies Gelderland en ZuidHolland, moet voorkomen dat in geval van een overstroming van dijkringgebied 43 ook dijkringgebied 16 overstroomt. In het verleden is de Diefdijk een aantal malen doorgebroken. Door één van deze doorbraken ontstond het Wiel van Bassa, het grootste wiel van Nederland. Om de belastingen op de Diefdijk te verkleinen en overstromingen te voorkomen zijn in de 19e eeuw de Dalemse overlaten aangelegd. Dit zijn drie overlaatconstructies in de Waalbandijk van dijkring 43 ten oosten van Gorinchem met een totale lengte van 700 m. In geval van een dijkdoorbraak van dijkring 43 worden deze overlaten onder bepaalde condities in werking gesteld, waardoor bovenstrooms instromend water, benedenstrooms kan worden afgeleid naar de Waal.

Map here
 

Contact

Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.